Rijswijk

Rijswijk
Dit dorp in de Neder-Betuwe behoorde van 1811-1817 bij de gemeente Beusichem, van 1818-1998 bij de gemeente Maurik en vanaf 1999 bij de gemeente Buren. Dezelfde plaatsnaam komt ook voor in Noord-Brabant en Zuid- Holland. In 1915 en 1916 zijn bij opgravingen in het Essenbosch sporen gevonden van een nederzetting uit de tweede eeuw na Christus. De oudste vermelding van de naam komt voor in een 9e eeuwse oorkonde. De naam is afgeleid van het oud Nederlandse woord "wich" dat nederzetting betekent en "ris" dat loot, tak of twijg betekent. Hier misschien in de betekenis van vlechtwerk. Er komen veel achternamen voor, met een even grote variatie in de schrijfwijze, gebaseerd op de plaatsnaam Rijswijk. Deze families kunnen afstammen van een der Rijswijken in Brabant bij Waalwijk of in Zuid-Holland bij Den Haag of van de Duitse gelijknamige plaats bij Kleef.


Geschiedenis
Volgens overlevering zou de kerk in Rijswijk zijn gesticht door Switbertus (713), een metgezel van Willibrordus. Op de lijst van Utrechtse kerkgoederen uit 866 komt de kerk te Riswiic voor, gewijd aan Martinus van Tours. Ze is dan een dochterkerk van die van Wijk bij Duurstede. Van een zelfstandige parochie is in de archieven pas sprake in 1348. Latere kerken zijn gebouwd met materiaal van de oudere. De huidige driebeukige vorm stamt uit het midden van de zestiende eeuw, toen in het door overstromingen en oorlogen geteisterde gebied het evenwicht hersteld was. In 1852 was de toestand van de kerk zorgelijk, omdat de toren gevaarlijk ging overhellen. In 1860 volgde een ingrijpende verbouwing. De kerk werd in 1989 overgedragen aan de SOGK. Exterieur en interieur De Martinuskerk is een driebeukige middeleeuwse pseudobasiliek uit het midden van de zestiende eeuw met een driezijdig gesloten koor. Het is een van de fraaiste typen van de Gelders-Nederrijnse gotiek. De onderbouw van de opvallend slanke toren - in de loop der tijd behoorlijk verzakt - stamt uit de veertiende eeuw. Een gemetseld netgewelf - opmerkelijk voor een kleine dorpskerk - geeft de kerk het karakter van een feestelijke ruimte. Klok en uurwerk van de firma Van Bergen uit Heiligerlee werden in 1887 aangebracht. In de Tweede Wereldoorlog werd de luidklok door de Duitsers weggehaald. De huidige klok werd gegoten in 1949 door de firma Van Bergen te Midwolda. In 1869 werden de stoelen vervangen door de huidige banken. Ook werd een nieuwe preekstoel met klankbord geplaatst, waardoor een typisch 19e-eeuwse preekkerk is ontstaan. Boven de preekstoel is het in 1658 door Johan Joosten van Kothen voor '33 gulden en 7 stuivers' vervaardigde Tiengebodenbord aangebracht, dat ook aan de achterkant is beschreven. Een predikantenbord vermeldt de namen van de predikanten van 1618 tot heden. In het koor staat de graftombe van het echtpaar Van Brakell-Van Borssele uit 1695. De bij de restauratie teruggevonden grafzerk van Johan van Heteren en zijn vrouw Catharina van Wijhe uit 1526 is de oudste van het gebouw. Het door de firma Witte gebouwde orgel werd in 1875 geplaatst. Bekijk het exterieur en interieur van de Martinuskerk in Rijswijk op de 360ยบ panoramafoto. Restauraties In de jaren dertig van de vorige eeuw is de kerk opnieuw gepleisterd met te veel cement bevattende mortel. Mede hierdoor en door ernstige zettingen was aan het einde van de vorige eeuw een grondige restauratie noodzakelijk. Deze ingrijpende restauratie startte in 1991 en werd voltooid in 1993. Bij die restauratie bleek dat de toren 1.20 meter uit het lood stond. De restauratie heeft voor een belangrijk deel bestaan uit het aanbrengen van een fundatieframe onder het hele gebouw. Daarbij bleef de stijl van het gebouw geheel behouden. Die komt des te beter tot zijn recht door de smaakvol gekozen kleurencombinatie van pleisterwerk en natuursteen, die het ontbreken van mooi metselwerk ruimschoots vergoedt. Ook het orgel werd ingrijpend onder handen genomen en in november 1996 opgeleverd. Ter herinnering aan de totale restauratie (1989-1996) is een herinneringsplaquette geplaatst.
Bronnen
Beschrijvingen van de kerk door drs. A.G. Schulte en J. Hogendoorn

              Dorpsstraat                                                Dorpsstraat

 

              Dorpsstraat                                                Kerkstraat

 

              Pastorie                                                Molen

 

              Dorpsstraat                                 Dorpsstraat Cafe de Wildeman

 

              Kerkstraat                                                Dorpsstraat

 

              Dorpstraat                                                Dorpsstraat

De Loswal in vroegere tijden, "mijn geboortehuis" stond vroeger vaak in het hoge water. Helaas is de loswal er niet meer en de woningen zijn afgebroken, er staat nog een huis.

 

Op de linker foto het gezin van Bertus Laponder welke later in Westervoort zijn gaan wonen. zij zitten op de brug welke toen naar de Roodvoet ging. Weer op de achtergrond een klein fragmentje van een schuur en een stuk gevel van ons huis.
Op de foto rechts, die van de pomp vandaan is genomen, staat de vrouw van Hannes van de Linden (in het midden) en mevrouw Ritmeyer met een dochter, de man bij de fiets ken ik ook niet. Op de achtergrond rechts een stuk gevel van ons huis.

 

Deze foto is iets dichterbij genomen, in het middende vrouw van Hannes van de Linden, met daarnaast haar broer Bertus Laponder, en aan de andere kant haar zus Dina Laponder. De auto op de achtergrond was van de bakker uit Ravenswaay, een andere broer, Jan Willem Laponder. Hier is de gevel rechts ons geboortehuis.